قادىر ءتۇنىنىڭ قاسيەتى

احمەتجان قاجى كەرىمبەك،

شىمكەنت قالاسى وكىل يمام ورىنباسارى،

ءال-فارابي اۋدانى بويىنشا باس يمامى

قادىر ءتۇنىنىڭ قاسيەتى

اسا مەيىرىمدى، ەرەكشە راقىمدى اللانىڭ اتىمەن!

بارلىق ماقتاۋ كۇللى الەمدەردىڭ راببىسى اللاعا ءتان!

قادىر ءتۇنى — اراب تىلىنەن اۋدارعاندا «ءلايلاتۋل-قادىر»، ياعني «قاسيەتتى ءتۇن» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى. سونىمەن قاتار، يسلام عۇلامالارى بۇل ءتۇننىڭ تاعى بىرنەشە ماعىناسىنان حاباردار ەتكەن. يبن كاسير «قادىر» ءسوزىنىڭ ءۇش ماعىناسى بار ەكەنىن كەلتىرەدى.

بىرىنشىدەن، «قادىر» ءسوزى «ۇكىم ءتۇنى» ماعىناسىن بەرەدى. قۇران كارىمدە: «ول كەشتە بارلىق حيكمەتتى ىستەر ايىرىلادى»، — دەپ بۇيىرىلعان. وسىعان بايلانىستى اللانىڭ تاعدىردى ۇكىم ەتەتىن ءتۇنى ەكەندىگىن تۇسىنەمىز. بۇل جەردەگى «تاعدىر» ۇعىمى، اۋەلگى تاعدىردىڭ پاش ەتىلۋى. يبن كاسير وسى اياتتى دالەلگە الا وتىرىپ، قادىر ءتۇنى «ۇكىم ءتۇنى» ماعىناسىن بەرەدى دەگەنگە كەلتىرەدى. يسلامنىڭ تاعى ءبىر كورنەكتى عالىمى قاتادا: «بۇل تۇندە كەلەسى جىل ىستەرىنىڭ تاعدىرى جازىلادى»، – دەيدى.

بۇل ءتۇننىڭ تاعى ءبىر ماعىناسىنا «ابىروي، بەدەل» ۇعىمىن جاتقىزادى. ياعني، قادىر ءتۇنىنىڭ سالماعى مىڭ ايدان دا قايىرلى بولعاندىقتان، ۇلىق جانە اسا قادىرلى ءھام اسا جوعارى دارەجەگە يە بولادى. سەبەبى قۇراندا: «قادىر ءتۇنى مىڭ ايدان دا قايىرلى»، — دەپ باياندالادى.

عالىمدار، «قادىر» ءسوزى «سىعىلىسۋ» ماعىناسىن دا بەرەدى دەپ توپشىلاعان. قۇراندا: «پەرىشتەلەر جانە جابىرايىل (ع.س.) وسى ءتۇنى راببىلارىڭنىڭ رۇقساتىمەن بارلىق ءىس ءۇشىن تۇسەدى»، — دەپ باياندالعاندىقتان، عالىمدار «قادىر» ءسوزى «تارىلۋ» ماعىناسىن دا بىلدىرەدى دەپ تە جورامالداعان.

بۇل ءتۇننىڭ ناقتىلىعىن ءسوز ەتسەك، سۇيىكتى پايعامبارىمىز (س.ع.س.):«قادىر ءتۇنىن رامازاننىڭ سوڭعى ون كۇنىنىڭ ىشىنەن ىزدەڭدەر»،- دەپ نۇسقاعاندىقتان، ناقتى قاي ۋاقىت ەكەنى بەيمالىم. ول جايىندا عالىمدار اراسىندا كوپتەگەن پىكىرلەر ايتىلادى، دەگەنمەن، ولاردىڭ بارلىعى قادىر ءتۇنىنىڭ رامازان ايىنىڭ سوڭعى ون تۇندەرىنىڭ بىرىندە ەكەندىگىنە ءبىراۋىزدان كەلىسكەن.

ءاناس يبن مالىك (ر.ا.):«رامازان كەلگەندە، اللانىڭ ەلشىسى (س.ع.س.) بىلاي دەپ ايتتى:«راسىندا، سەندەرگە بۇل اي كەلدى! وندا مىڭ ايدان دا قايىرلى ءبىر ءتۇن بار. سوندا كىم ول ءتۇنى بەيقامدىق تانىتسا، ونىڭ بارلىق يگىلىگىنەن قۇر قالادى. ال، ونىڭ بارلىق يگىلىگىنەن تەك ناعىز ماقۇرىم ادام عانا ايىرىلىپ قالادى!»- دەگەن.

عالىمدار «مۇسىلماندار رامازان ايىنىڭ سوڭعى ون تۇندەرىنىڭ بارلىعىن قۇلشىلىقتا وتكىزۋلەرى ءۇشىن بۇل ءتۇندى جاسىرىپ قويعان» دەگەن كوزقاراسقا سۇيەنەدى.

يسلام عۇلامالارى قاسيەتتى قادىر تۇنىندە اللاعا جاقىنداتاتىن امالداردى تىزىمدەپ كەلتىرەدى: اللانىڭ ريزاشىلىعى ءۇشىن عيبادات جاساۋ; قۇران كارىمدى وقۋ، تىڭداۋ، تۇسىنۋگە ىنتا قويۋ، پايعامبارىمىزعا (س.ا.س.) سالاۋات ايتىپ، ونىڭ شاپاعاتىنان ۇمىتتەنۋ، ۋاعىز-ناسيحات تىڭداپ، سۇحباتتار قۇرۋ، تاۋبە ەتىپ، كەشىرىم تىلەۋ، اللانى ەسكە الۋمەن جۇرەككە تىنىشتىق ۇيالاتۋعا بارىنشا كىرىسۋ كەرەك. راببىمىزدان بۇكىل مۇسىلمانداردىڭ كۇنالارىنىڭ كەشىرىلۋىن تىلەۋىمىز، وسى قۇلشىلىقتاردىڭ بارلىعى اللانىڭ قالاۋىمەن ساۋاپقا كەنەلتەتىن ارەكەتتەر بولماق.

«كىم قادىر ءتۇنىن اللانىڭ ساۋابىنا يمان كەلتىرگەن جانە ءۇمىت ەتكەن كۇيدە ناماز وقىپ وتكىزسە، ونىڭ الدىڭعى كۇنالارى كەشىرىلەدى» دەيدى، راسۋلاللاھ (س.ا.س.). ايشا (ر.ا.) پايعامبارىمىزدان (س.ا.س.): «ۋا، اللانىڭ ەلشىسى، ەگەر مەن قادىر ءتۇنىنىڭ باستالعانىن بىلسەم، نە ايتۋىم كەرەك؟» دەپ سۇراعاندا، «ۋا، اللا، راسىندا، سەن – كەشىرىمدىسىڭ، كەشىرۋدى جاقسى كورەسىڭ. مەنى كەشىرە گور!»، – دەپ ايت»، – دەپ ۇيرەتەدى.

پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ.) بىردە ساحابالارعا يسرايىل اۋلەتىنەن ءبىر كىسىنىڭ مىڭ اي بويى ات ۇستىندە اللا ءۇشىن جيھاد ەتكەنىن ايتادى. سوندا ساحابالار:«- ءبىزدىڭ عيباداتىمىز ول كىسىنىڭ جانىندا تۇككە تۇرماس»- دەپ مۇڭايىسىپ قالادى. وسى كەزدە ، جابىرەيىل ءتۇسىپ: «- مۇحاممەد، ۇمبەتىڭ سەن ايتقان ادامعا تاڭ قالىسىپ وتىر. بىراق، اللا تاعالا ولارعا بۇدان دا قايىرلىسىن بەردى»، – دەپ، «قادىر» سۇرەسىن وقىپ بەرەدى.

مەككەدە تۇسكەن بەس اياتتان تۇراتىن «قادىر» سۇرەسىندە، بۇل ءتۇننىڭ مىڭ ايدان دا ارتىق مۇباراك ەكەندىگى جانە سول ءتۇنى پەرىشتەلەر حاق تاعالانىڭ رۇقساتىمەن ونىڭ بەلگىلەنگەن ءاربىر ءىسى ءۇشىن تۇسەتىنى، سونداي-اق، تاڭ بوزارىپ اتقانعا دەيىن سول ءتۇن بەيبىتشىلىك نۇرىن شاشقان ءتۇن بولاتىندىعى ايتىلادى. پەرىشتەلەردىڭ كوپ بولاتىنى حاديستە دە كەزدەسەدى: «بۇل ءتۇنى جەرگە تۇسەتىن پەرىشتەلەردىڭ سانى جەر بەتىندەگى مايدا تاستاردان دا كوپ بولادى». پەرىشتەلەر مۇسىلمان ۇممەتىن ارالاپ، قانداي عيبادات جاساعاندارىن، تاڭ نامازىنا دەيىنگى دۇعا-تىلەكتەرىن تىڭداپ، امال داپتەرلەرىنە مول ساۋاپ جازىپ تۇرادى.

مىڭ ايىمىز شامامەن العاندا سەكسەن ءۇش جىل بولسا، ءبىر تۇندە جاساعان قۇلشىلىعىڭىز سەكسەن ءۇش جىل بويىنا جاساعان قۇلشىلىعىڭىزبەن تەڭ بولماق. ياعني، مۇسىلماندار قۇلشىلىقپەن وتكىزىپ، دۇعا ەتسە، جاۋىننىڭ تامشىلارىنىڭ مولدىعىنداي ساۋاپقا يە بولماق. پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ) ءبىر حاديسىندە: «كىمدە-كىم شىنايى سەنىپ، تەك قانا اللاھ رازىلىعى ءۇشىن قادىر تۇنىندە تۇرىپ، سول تۇندە قۇلشىلىق جاساپ باعالاي بىلسە، وتكەن كۇنالارى كەشىرىلەدى» دەيدى. (بۇحاري)

بۇل تۇندە پايعامبارىمىزدىڭ (س.ا.ۋ) مىنا دۇعاسىن كوپ قايتالاپ ايتۋ دا وتە قاجەت. «اللاھۋمما ينناكا افۋن تاحيببۋل-افۋا فافۋ انني»، «اللاھىم! ءسوزسىز، سەن كەشىرىمدىسىڭ. كەشىرگەندى جاقسى كورەسىڭ. ەندەشە، مەنى كەشىر». قادىر ءتۇنى تۇنىمەن قۇلشىلىق جاساي المايتىندارعا ەڭ بولماسا تاراۋيح نامازىنان كەيىن ءبىرشاما ۋاقىتىن دۇعاعا ارناۋى كەرەكتىگى دە ايتىلادى. ويتكەنى بۇل ءتۇنى جاسالاتىن دۇعالاردىڭ قابىل بولاتىنىنا دەگەن نىق سەنىم بار.

ەڭ كەرەمەتى وسى ءتۇندى مىڭ ايدان ارتىق ەتكەن قۇراننىڭ، سول ءتۇنى تۇسە باستاۋىندا جاتىر. يبن `ابباس (ر.ا.) بىلاي دەگەن: «اللا تاعالا قادىر ءتۇنى قۇراندى تولىعىمەن جانە بىردەن «ساقتاۋلى تاقتادان» ء(لاۋحۋل-ماحفۋز) «ءبايتۋل-يززاعا» (ۇلىلىق ءۇيى) دەپ اتالاتىن، كوكتىڭ استىڭعى قاباتىنداعى ورىنعا ءتۇسىردى. ول جۇلدىزدار باتاتىن جەردە ورنالاسقان ەدى. ال بۇدان كەيىن اللا قۇراندى ءوزىنىڭ پايعامبارىنا (س.ا.س. )جابىرايىل (ع.س.) پەرىشتە ارقىلى بولەك-بولەك ء(تۇرلى جاعدايلارعا بايلانىستى)  جيىرما ءۇش جىل بويى ءتۇسىردى».

         مۇسىلماننىڭ مىندەتى – الدىمەن قۇران وقۋدى ۇيرەنىپ، ودان كەيىن ماعىناسى مەن ءتاپسىرىن مەڭگەرىپ سول بىلگەندەرىمەن امال ەتۋ. ودان كەيىن وسى اقيقاتتاردى وزگەلەرگە جەتكىزىپ، ولاردىڭ دا تۋرا جولعا تۇسۋلەرىنە كۇش-قايراتىن جۇمساۋى قاجەت. ارينە، بۇل تۇندەرى ءاربىر مۇسىلمان قادىر ءتۇنى جاساعان قۇلشىلىقتارى ءۇشىن ۋادە ەتىلگەن ۇلى سىيىن الادى.

قادىر ءتۇنى ادامزات بالاسىنىڭ كەلەشەگى ءۇشىن اسا قادىرلى ءھام ماڭىزدى. حاق تاعالا ادام بالاسىنا شايتاننىڭ ارباۋىنا تەز كونەتىن ءناپسىنى بەرىك سىناپ، ءوزىنىڭ اسا مەيىرىمدىلىگىمەن بۇل تىعىرىقتان سىتىلىپ شىعاتىن داڭعىل جولدى مەڭزەگەن.  ول داڭعىل جول – قاسيەتتى قادىر ءتۇنى تاۋبەگە كەلىپ، ىقىلاستى تۇردە كەشىرىم سۇراپ، جان-تانىمەن حاققا جالبارىنىپ، بولاشاعىنا زور ءۇمىت ارتىپ، ءتاڭىرىنىڭ جۇماعىنا جەتەلەيتىن راقىم جولى بولماق.

رەداكتسيا جايلى

قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ شىمكەنت قالاسى بويىنشا وكىلدىگى، شىمكەنت ورتالىق "Halifa Al-Nahaian Aqmeshiti" مەشىتى. مەكەن جايى: قر شىمكەنت قالاسى، تەمىرلان تاس جولى، ن/ز تەل: 8(7252)45-33-38

رەداكتسيانىڭ بارلىق جازباسىن كورۋ →

كوممەنتاري: