قادىر ءتۇنىنىڭ قاسيەتى

قادىر ءتۇنى اراب تىلىنەن اۋدارعاندا (ليلةُ القدر – ءلايلاتۋل-قادىر) – قاسيەتتى ءتۇن دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى.  بۇل ءتۇن رامازان ايىنىڭ سوڭعى ون كۇنىنىڭ بىرىندە بولادى. وسىناۋ ءتۇن جايلى قۇران كارىمنىڭ «قادىر سۇرەسىندە» باياندالعان. جاسالعان عيباداتتىڭ مىڭ ايعا، ياعني سەكسەن ءۇش جىلعا تەڭ بولۋىنا بايلانىستى مۇسىلماندار رامازان ايىنىڭ سوڭعى ون ءتۇنىن تۇگەلدەي قۇلشىلىقپەن وتكىزۋگە تىرىسادى.«قادىر» ءسوزىنىڭ ماعىناسى


قۇران كارىمگە تۇسىنىكتەمە جازعان ءماشھۇر عالىم يبن كاسير «قادىر» ءسوزىنىڭ تومەندەگىدەي ءۇش ماعىناسى بار ەكەنىن ايتىپ وتەدى:

«قادىر» ءسوزى «ۇكىم ءتۇنى» ماعىناسىن بەرەدى. وسىعان بايلانىستى قادىر ءتۇنى دەگەندە اللانىڭ تاعدىردى ۇكىم ەتەتىن ءتۇنى ەكەندىگىن بىلۋگە بولادى. بۇل جەردەگى تاعدىر ۇعىمى، اۋەلگى تاعدىردىڭ پاش ەتىلۋى بولاتىن. ويتكەنى قۇران كارىمدە:

فِيهَا يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ«ول كەشتە بارلىق حيكمەتتى ىستەر ايىرىلادى»،[ «دۇحان» سۇرەسى، 4-ايات.]— دەپ بۇيىرىلعان.

قاتادا: «بۇل تۇندە كەلەسى جىل ىستەرىنىڭ تاعدىرى جازىلادى»، – دەدى («تافسير ءات-تاباري» 25/65).

«قادىر» ءسوزى «ابىروي، بەدەل» ماعىناسىن بەرەدى. ياعني، قادىر ءتۇنى – ۇلىق جانە اسا قادىرلى ءتۇن دەگەندى بىلدىرەدى. مۇنداي جوعارى دارەجەگە لايىق بولۋىنىڭ سەبەبى، بۇل ءتۇننىڭ سالماعى مىڭ ايدان دا قايىرلى. بۇل حاقىندا قۇراندا:

لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْرٍ «قادىر ءتۇنى مىڭ ايدان دا قايىرلى»،[ «قادىر» سۇرەسى، 3-ايات.] دەپ باياندالادى.

«قادىر» ءسوزى «سىعىلىسۋ» ماعىناسىن بەرەدى. وسىعان بايلانىستى زەرتتەۋشى عالىمدار قادىر ءسوزى تارىلۋ ماعىناسىن دا بىلدىرەدى دەگەن جورامالدار جاساعان. ويتكەنى بۇل ءتۇنى بۇكىل پەرىشتەلەر جەر بەتىنە تۇسكەننەن سوڭ، جەردىڭ تارلىعىنان سىعىلىسادى. بۇل جايلى قۇراندا:

تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِم مِّن كُلِّ أَمْرٍ«پەرىشتەلەر جانە ءجابىرايىل (ع.س.) وسى ءتۇنى راببىلارىڭنىڭ رۇقساتىمەن بارلىق ءىس ءۇشىن تۇسەدى»،[ «قادىر» سۇرەسى، 4-ايات.] — دەپ باياندالادى.    «قادىر» سۇرەسىنىڭءتاپسىرى

جىلىنا ءبىر رەت رامازان ايىندا كەلەتىن قاسيەتتى قادىر ءتۇنىنىڭ رۋحاني سالماعى وراسان زور ەكەنى كوپشىلىككە ايان. ايتسەدە، قالىڭ بۇقارا قاسيەتتى كەشتى ەرەكشە ءىلتيپات كورسەتىپ، ۇلىقتاعانىمەن، قادىر ءتۇنىنىڭ تاريحى مەن ءمان-ماعىناسىنا تەرەڭ ۇڭىلە بەرمەيدى. اللا تاعالانىڭ كالامى قۇران كارىمدە قاسيەتتى كەش حاقىندا «قادىر» سۇرەسىنىڭ بار ەكەنى بەلگىلى. ەندەشە، تانىم-تۇيسىگىمىزدى ارتتىرۋ ماقساتىندا وسى سۇرەنىڭ تۇسىندىرمەسىنە ءبىر شولۋ جاسايىق.

إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ«راسىندا، ءبىز قۇراندى قادىر ءتۇنى تۇسىردىك».

ءبىز وسى مۇعجيزا قۇراندى قادىرى مەن بەدەلى ۇستەم ءبىر تۇندە تۇسىردىك. قۇراندا وسى قاسيەتتى كىتاپتىڭ رامازان ايىندا تۇسكەندىگى جايلى بىلاي دەلىنگەن:

شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِيَ أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِّنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ«رامازان – ادامدارعا تۋرا جول نۇس­قاۋشى، اق پەن قارانى ايىرۋشى، بەكەم تۇتىناتىن جولباسشى رەتىندە قۇران تۇسىرىلە باستاعان اي».

ال قۇراننىڭ رامازان ايىنىڭ ىشىندەگى قادىر تۇنىندە تۇسكەندىگى جايىندا «قادىر» سۇرەسىنىڭ ءبىرىنشى اياتىندا بىلاي دەلىنگەن:

إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ «شىنىمەن دە ءبىز قۇراندى قادىر ءتۇنى تۇسىردىك».

يبن `ابباس (ر.ا.) بىلاي دەگەن: «اللا تاعالا قادىر ءتۇنى قۇراندى تولىعىمەن جانە بىردەن «ساقتاۋلى تاقتادان» ء(لاۋحۋل-ماحفۋز) «ءبايتۋل-يززاعا» (ۇلىلىق ءۇيى) دەپ اتالاتىن كوكتىڭ استىڭعى قاباتىنداعى ورىنعا ءتۇسىردى. ول جۇلدىزدار باتاتىن جەردە ورنالاسقان ەدى. ال بۇدان كەيىن اللا قۇراندى ءوزىنىڭ پايعامبارىنا ﷺ ءجابىرايىل (ع.س.) پەرىشتە ارقىلى بولەك-بولەك ء(تۇرلى جاعدايلارعا بايلانىستى)  جيىرما ءۇش جىل بويى ءتۇسىردى» («تافسير ءات-تاباري» 2/144, «ءال-مۋستادراك» ءال-حاكيم 2/530 جانە «تافسير يبن كاسير» 4/685. حاباردىڭ سەنىمدىلىگىن يمام ءال-حاكيم، حافيز يبن حادجار راستاعان). سونىمەن قاتار قۇراننىڭ قادىر تۇنىندە ءتۇسىرىلۋى، ءدال سول تۇندە تۇسىرىلە باستادى دەگەن ماعىنانى دا بەرەدى. ويتكەنى، ۋاحي العاش رەت قادىر تۇنىندە تۇسكەن.

باسقا ءبىر اياتتا اللا تاعالا بۇل جونىندە بىلاي دەدى:

وَالْكِتَابِ الْمُبِينِ ﴿٢﴾ إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةٍ مُّبَارَكَةٍ ۚ إِنَّا كُنَّا مُنذِرِينَ ﴿٣﴾ فِيهَا يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ ﴿٤﴾ أَمْرًا مِّنْ عِندِنَا ۚ إِنَّا كُنَّا مُرْسِلِينَ ﴿٥﴾«ايقىن كىتاپپەن انت! شىن مانىندە ونى قۇتتى ءبىر كەشتە تۇسىردىك. راسىندا، ءبىز ەسكەرتۋشىمىز. ول كەشتە بارلىق حيكمەتتى ىستەر ايرىلادى. بۇل ءوز قاسىمىزدان ءبىر بۇيرىق. راسىندا ەلشىلەردى جىبەرۋشىمىز»[ دۋحان سۇرەسى، 2-5 اياتتار.].

وَمَا أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ«قادىر ءتۇنىنىڭ نە ەكەنىن بىلەسىڭ بە؟».

قادىر ءتۇنى دەگەن نە؟ قادىر تۇنىنەن سەن نەنى ۇقتىڭ؟ بۇل جەردە سول ءتۇننىڭ ماڭىزدىلىعىن كورسەتۋ ماقساتىمەن ايتىلعان. ياعني، قانداي ءتۇن ەكەندىگىن بىلدىرمەسەك، ونىڭ قادىرىن بىلە الماس ەدىڭ. بىراق، ونىڭ قادىرىن دە ءبىز بىلدىردىك.

لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْرٍ«قادىر ءتۇنى مىڭ ايدان دا قايىرلى».

سول ءتۇنى جاسالعان امالدار مەن قۇلشىلىقتار جانە حاق تاعالانىڭ ريزالىعىن الۋ جولىنداعى وزگە دە امالدار، قادىر ءتۇنى بولماعان مىڭ ايدا جاسالىنعان امال، ساۋاپتى ىستەر مەن جاقسىلىقتاردان الدەقايدا كوپ بولماق.

قادىر ءتۇنى – ءسوزسىز ەڭ قادىرلى ءتۇن! اللا تاعالا ونى بەرەكەلى ەتىپ، باسقا تۇندەردەن ەرەكشەلەدى. سونداي-اق وسى ءتۇندى مىڭ ايدان دا ماڭىزدىراق (قايىرلى) ەتتى. ال مىڭ اي سەكسەن ءۇش جىلعا تەڭ كەلەدى ەكەن. ەسەپتەسەك، مىڭ اي دەگەنىمىز 83 جىل 4 ايلىق ۋاقىت ەكەن. دەمەك، قادىر تۇنىندەگى قۇلشىلىعىمىز 83 جىلدىق عيباداتتىڭ ساۋابىنا تەڭ بولماق. 95 جىلدىق ادام ءومىرىن الساق، ونىڭ 15 جىلى باليعات جاسى بولىپ سانالادى، سوندا تولىق 80 جىل ءومىر سۇرگەنى. ەندەشە، ادام ومىرىندە ءبىر قادىر تۇنىنە ءدوپ كەلۋ، بۇكىل ءومىرىن قۇلشىلىقپەن وتكىزگەندەي ساۋاپقا كەنەلتەدى.

تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِم مِّن كُلِّ أَمْرٍ«سول ءتۇنى راببىسىنىڭ رۇقساتىمەن رۋح پەن پەرىشتەلەر ءارتۇرلى ءىس ءۇشىن تۇسەدى».

سول ءتۇنى جەر بەتىنە رۋح پەن بىرگە پەرىشتەلەر تۇسەدى. تاپسىرشىلەردىڭ باسىم كوزقاراسىنا قاراي بۇل اياتتاعى رۋح – ءجابىرايىل (ع.س.). ال كەيبىر عالىمدار  رۋحتى – وتە الىپ پەرىشتە دەپ جورامالداعان. ەگەر ول كوكتەر مەن جەردى جۇتسا، وعان ءبىر شاينام عانا بولار ەدى دەپ تۇسىندىرگەن.

بۇل ءتۇنى پەرىشتەلەر ءتۇسىپ، جەر بەتىندە بەرەكە ورنايدى، اللانىڭ كەشىرىمى ءناسىپ بولادى. پەرىشتەلەر مۇسىلمان ۇممەتىن ارالاپ، قانداي عيبادات جاساعاندارىن، تاڭ نامازىنا دەيىنگى دۇعا-تىلەكتەرىن تىڭداپ، امال داپتەرلەرىنە مول ساۋاپ جازىپ تۇرادى. جاماندىق ازاياتىن، قۇلشىلىق پەن يگى ىستەر كوبەيەتىن ءتۇن.

بِإِذْنِ رَبِّهِم«راببىلارىنىڭ رۇقساتىمەن».

پەرىشتەلەر حاق تاعالانىڭ رۇقساتىنسىز، جارلىعىنسىز قاناتتارىن دا قيمىلداتا المايدى. بىراق، بۇل جەردە وسى ءىستىڭ اسا ماڭىزدىلىعىنا نازار اۋدارتۋ ماقساتىمەن ايتىلعان.

مِّن كُلِّ أَمْرٍ«ءار امىردەن».

ياعني، سول ءتۇنى ءامىر بەرىلگەن ءاربىر ءىس ءۇشىن دەگەن ءسوز. پەرىشتەلەر تەك جاقسىلىق جاساپ، جاماندىق اتاۋلىعا مۇلدە جولامايدى. ولار جاقسىلىق ولشەمىندە ءومىر سۇرەدى. سونى ءبىلدىرۋ ماقساتىمەن بىلاي دەيدى:

سَلَامٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ«تاڭ راۋانداپ اتقانعا دەيىن سول ءتۇن بەيبىتشىلىككە ورانادى».

سَلَامٌ «ءسالام»، ياعني، بەيبىتشىلىك، ەسەندىك، اماندىق دەگەن ءسوز. ول – حاق تاعالانىڭ جىبەرگەن سالەمى. پەرىشتەلەر مۇسىلماندارعا سول ءتۇنى سالەم بەرىپ تۇرادى. ويتكەنى، پەرىشتەلەر تۇننەن باستاپ، تاڭ قىلاڭ بەرگەنگە دەيىن، توپ-توپ بولىپ جەر بەتىنە تۇسەدى. ءار تۇسكەن توپ سالەم بەرگەندىكتەن تاڭ اعارعانعا دەيىن سول ءتۇنى سالەم بەرۋلەرى تولاستامايدى. نە بولماسا، اياتتاعى «ءسالام» اماندىق، سالامات ماعىناسىندا بەرىلگەن. سول ءتۇنى جەر بەتىنە زياندى نارسەلەر تۇسپەيدى. ءتۇنى بويى ادامدارعا پايدالى نارسەلەر تۇسپەك. ول ءتۇن – اماندىق ءتۇنى. پەرىشتەلەر سول ءتۇنى ەشقانداي جاماندىق پەن ازاپ تۇسىرمەيدى.

هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ«سول ءتۇنى تاڭ بوزارىپ اتقانعا دەيىن».

مۇندا مۇسىلمانعا سول ءتۇندى قۇراننىڭ تۇسە باستاعانىن، ادامزاتتى قاراڭعىلىقتان نۇرعا بولەگەنىن ويلاپ، شىنايى ىنتامەن قۇران وقىپ، ءناپىل جانە قازا نامازدارىن وقىپ، دۇعامەن وتكىزۋى ناسيحاتتالعان. اللا ەلشىسى ﷺ: 

مَنْ قَامَ لَيْلَةَ الْقَدْرِ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِه«كىم قادىر ءتۇنىن يمانمەن جانە ساۋاپ تىلەپ، (نامازدا) تۇرۋمەن وتكىزسە، وتكەن كۇنالارى كەشىرىلەدى»،– دەيدى.

ەڭ كەرەمەتى وسى ءتۇندى مىڭ ايدان ارتىق ەتكەن قۇراننىڭ سول ءتۇنى تۇسە باستاۋىندا جاتىر. مۇسىلماننىڭ مىندەتى – الدىمەن قۇران وقۋدى ۇيرەنىپ، ودان كەيىن ماعىناسى مەن ءتاپسىرىن مەڭگەرىپ سول بىلگەندەرىمەن امال ەتۋ. ودان كەيىن وسى اقيقاتتاردى وزگەلەرگە جەتكىزىپ، ولاردىڭ دا تۋرا جولعا تۇسۋلەرىنە كۇش-قايراتىن جۇمساۋى قاجەت. قادىر ءتۇنىن عانا قادىرلەپ، سول ءتۇندى ۇيىقتاماي وتكىزىپ، باسقا تۇندەردە قۇراننان تىس عۇمىر كەشۋ قاتە ۇعىم بولىپ ەسەپتەلەدى.قادىر ءتۇنىنىڭ ۇلىقتىعى مەن ارتىقشىلىعى جايىندا


قۇلشىلىق ەتىپ ساۋاپقا كەنەلۋگە ەڭ ۇتىمدى كەزەڭ – قادىر ءتۇنى. ال ادامنىڭ ەڭ قورقىنىشتى كەزەڭى قابىرگە ورنالاستىرىلعان كەزى. قادىر ءتۇنىن قۇلشىلىقپەن وتكىزۋ، قابىردىڭ جارقىراپ، نۇرلانۋىنا جول اشادى.ء اناس يبن مالىك (ر.ا.) بىلاي دەپ ايتقان:«رامازان كەلگەندە، اللانىڭ ەلشىسى : «راسىندا، سەندەرگە بۇل اي كەلدى! وندا مىڭ ايدان دا قايىرلى ءبىر ءتۇن بار. سوندا كىم ول ءتۇنى بەيقامدىق تانىتسا، ونىڭ بارلىق يگىلىگىنەن قۇر قالادى. ال ونىڭ بارلىق يگىلىگىنەن تەك ناعىز ماقرۇم ادام عانا ايىرىلىپ قالادى!»، – دەپ ايتتى»[ يبن ءماجاھ 1/289.].

قادىر ءتۇنى ءوزىنىڭ وسىنداي اتاۋىن ۇلى اللانىڭ الدىنداعى الاتىن ۇلى دارەجەسى مەن باسقا كۇندەر مەن تۇندەردىڭ الدىنداعى ارتىقشىلىعى ءۇشىن جانە بۇل ءتۇنى ادامداردىڭ ءومىر مەرزىمى مەن نەسىبەلەرى، جىل بويى ورىن الاتىن نارسەلەر تاعدىرعا جازىلاتىندىعى سەبەپتى العان[«تايسيرۋل-كاريمي-ر-راحمان» 1017].  

اللانىڭ ەلشىسى ﷺ بىلاي دەگەن:«شىن مانىندە، قادىر ءتۇنى جەر بەتىندە پەرىشتەلەر ۇساق تاستاردان دا كوپ بولادى»[ ءات-تاياليسي 2545, يبن حۋزايما 2/223].

حافيز يبن راجاب:«ەي، ءوز ءومىرىن ەشبىر يگىلىككە قول جەتكىزبەي وتكىزگەن ادام! قادىر ءتۇنىن جىبەرىپ العاندارىمدى قايتا تولىقتىرۋ ءۇشىن قولدانامىن، ويتكەنى بۇل ءتۇن تۇتاس ومىرگە تەڭ كەلەدى عوي!»[ «ءلاتايفۋل-ءما’اريف» 191], – دەپ ايتقان.قادىر ءتۇنى بار ىنتامەن قۇلشىلىق ەتۋ جايىندا


اللا تاعالا ادام بالاسىن وزىنە قۇلشىلىق ەتسىن دەپ جاراتقان. ولاي بولسا، يسلام عۇلامالارى قاسيەتتى قادىر تۇنىندە اللاعا جاقىنداتاتىن تومەندەگىدەي امالداردى جاساعان ابزال دەگەن.

  1. بۇل تۇندە اللانىڭ رىزاشىلىعى ءۇشىن عيبادات جاساپ، ناماز وقىپ، قۇلدىق سەزىمدەرىمىزدى ارتتىرۋىمىز كەرەك.
  2. قۇران كارىم وقىلىپ، تىڭدالىپ، تۇسىنۋگە ىنتا قويىلىپ، قۇران كارىمگە سۇيىسپەنشىلىك پەن بايلانىستار ورناتىلۋى ءتيىس.
  3. پايعامبارىمىز ﷺ سالاۋات ايتىپ، ونىڭ شاپاعات ەتۋىنەن ۇمىتتەنىپ، ونىڭ ۇممەتىنەن بولعانىمىزدى سانالى تۇردە سەزىنىپ، ونىڭ جولىن بەرىك ۇستانۋىمىز شارت.
  4. ۋاعىز-ناسيحات تىڭداپ، سۇحباتتار قۇرىپ، كۇندەلىكتى كۇيبەڭ  تىرشىلىك بارىسىندا جۇرەككە تۇسكەن كىربىڭدى جۋىپ-شايىپ، كوڭىلگە ۇيالاعان كىر مەن كۇماننان ارىلۋىعا ءتيىستىمىز.
  5. قادىر كەشىنىڭ ماڭىزىنا بايلانىستى جانە قادىر تۇنىنە قاتىستى جەتكىلىكتى ماعلۇمات بەرەتىن ءدىن ادامدارىمەن سۇحبات قۇرۋ  كەرەك. اسىرەسە، ادام ءوز-وزىمەن سۇحباتتاسىپ، قاتەلىكتەرىن تانىپ، كەمشىلىكتەرىن جويۋعا كۇش سالۋعا، ادامدارمەن دوستىق قارىم-قاتىناسىن كۇشەيتۋگە، بىرلىك پەن بىرتۇتاستىقتى ارتتىرۋعا ءمان بەرۋى ءتيىس.
  6. تاۋبە مەن يستيعفار جاساپ، ءوز ءناپسىسىن ەسەپتەن وتكىزىپ، قاتەلىك جاساۋدان ساقتانىپ، قايىرلى ىستەردى جاساۋعا قۇشتار بولۋى شارت.
  7. اللانى زىكىر ەتىپ، ۇلى جاراتۋشىنىڭ شەكسىز قۇدىرەتىمەن جوقتان بار بولعان جاراتىلىستىڭ سىرلارىنا وي جۇگىرتىپ، اللانى ەسكە الۋمەن جۇرەككە تىنىشتىق ۇيالاتۋعا بارىنشا ارەكەت جاساپ، يمانىمىزدى كۇشەيتۋىمىز قاجەت.
  8. ءجيى-ءجيى دۇعا جاساۋىمىز كەرەك. ويتكەنى، دۇعا ادامدى ۇلى جارتۋشىعا جاقىنداتاتىن دانەكەر دەسەك بولادى.
  9. قادىر ءتۇنىنىڭ كۇندىزىن دە بەينە كەش سەكىلدى وتكىزۋ ءلازىم. وسىلاي بولعان بولسا، مۇباراك ءتۇننىڭ رۋحتارعا توككەن شۇعىلاسى ءسىڭىمدى بولىپ، جۇرەكتىڭ قاق تورىنەن ورىن الارى ءسوزسىز.
  10. بۇل قادىر ءتۇنىنىڭ قۇرمەتىنە راببىمىزدان بۇكىل مۇسىلمانداردىڭ كۇنالارىنىڭ كەشىرىلۋىن تىلەۋىمىز كەرەك. قادىر ءتۇنىنىڭ جاقسىلىققا مۇرىندىق بولۋىن، دوستىق پەن باۋىرماشىلدىقتى ارتتىرىپ، يسلام الەمىنىڭ بىرتۇتاستىعىن جانە كۇللى ادامزاتتى اپاتتاردان ساقتا دەپ تىلەۋىمىز شارت.

اللانىڭ ەلشىسى ﷺ بىلاي دەدى:«كىم قادىر ءتۇنىن اللانىڭ ساۋابىنا يمان كەلتىرگەن جانە ءۇمىت ەتكەن كۇيدە ناماز وقىپ وتكىزسە، ونىڭ الدىڭعى كۇنالارى كەشىرىلەدى»[بۇحاري حاديستەر جيناعى].

ايشا (ر.ا.) پايعامبارىمىزدان ﷺ بىلاي دەپ سۇراعانى باياندالادى: «ۋا، اللانىڭ ەلشىسى، ەگەر مەن قادىر ءتۇنىنىڭ باستالعانى تۋرالى بىلسەم، نە ايتۋىم كەرەك؟» ول: 

اللَّهُمَّ إِنَّكَ عَفُوٌّ كَرِيمٌ، تُحِبُّ الْعَفْوَ، فَاعْفُ عَنيِّ«ۋا، اللا، راسىندا، سەن –كەشىرىمدىسىڭ، كەشىرۋدى جاقسى كورەسىڭ. مەنى كەشىرە گور!»، – دەپ ايت» [ ءات-تيرميزي، يبن ءماجاھ], – دەدى.

بۇل رامازان ايىنىڭ سوڭعى ون تۇنىندە جانە باسقا تۇندەرى جاسالاتىن ەڭ جاقسى ءارى ەڭ كەمەل ءىس بولىپ تابىلادى[«ءلاتايفۋل-ءما’اريف» 204].قادىر ءتۇنىنىڭ قاي تۇنگە سايكەس كەلەتىندىگى تۋراسىندا


قادىر ءتۇنىنىڭ ناقتى كۇنى جونىندە عالىمدار اراسىندا كوپتەگەن پىكىرلەر ايتىلعان. الايدا ولاردىڭ بارلىعى قادىر ءتۇنىنىڭ رامازان ايىنىڭ سوڭعى ون تۇندەرىنىڭ بىرىندە ەكەندىگىنە ءبىراۋىزدان كەلىسكەن.

ول تۋرالى ءابۋ سايد ءال-حۋدري (ر.ا.), اللا ەلشىسىنىڭ ﷺ بىلاي دەگەنىن ايتتى:

الْتَمِسُوهَا فِي الْعَشْرِ الْأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَانَ لَيْلَةَ الْقَدْرِ فِي تَاسِعَةٍ تَبْقَى ، فِي سَابِعَةٍ تَبْقَى ، فِي خَامِسَةٍ تَبْقَى «ونى رامازان ايىنىڭ سوڭعى ون تۇندەرىنىڭ ءار تاق تۇنىنەن ىزدەڭدەر!»[ يمام بۇحاري].

ايشا انامىز (ر.ا.), اللا تاعالا وعان رازى بولسىن، بىلاي دەدى: «رامازاننىڭ سوڭعى ون ءتۇنى كىرگەندە پايعامبار  تۇندەردى (نامازدا تۇرۋىمەن) تىرىلتەتىن. وتباسىن دا (قۇلشىلىققا) وياتاتىن. بىلەگىن سىبانىپ كىرىسەتىن ەدى» [ يمام بۇحاري]..

عۇلامالاردىڭ نەگىزگە الىناتىن ءسوزى بويىنشا، قادىر ءتۇنى رامازاننىڭ جيىرما جەتىنشى ءتۇنى سانالادى. ۋباي يبن كاعب، بىلاي دەدى:

وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمَ ابْنُ مَسْعُودٍ أَنَّهَا فِي رَمَضَانَ وَأَنَّهَا  فِي لَيْلَة سَبْعٍ وَعِشْرِينَ وَلَكِنْ كَرِهَ أَنْ يُخْبِرَكُمْ فَتَتَّكِلُوا«اللاعا سەرت! يبن ماسعۋد (ر.ا.) ونىڭ رامازاننىڭ جيىرما جەتىنشى تۇنىندە ەكەنىن ءبىلىپ قويدى. بىراق بوساپ كەتۋلەرىڭنەن قورقىپ، ونى سەندەرگە ءبىلدىرۋدى جەك كورگەن بولاتىن»[ يمام بۇحاري].

يمام ءابۋ يسا ءات-تيرميزي: «پايعامباردان (اللانىڭ وعان سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) قادىر ءتۇنى رامازان ايىنىڭ جيىرما ءبىرىنشى، جيىرما ءۇشىنشى، جيىرما بەسىنشى، جيىرما جەتىنشى جانە سوڭعى تۇنىنە ساي كەلگەنى جەتكەن» [«سۋنان ءات-تيرميزي» 1/372].

قادىر ءتۇنىنىڭ ناقتى قاي ءتۇن ەكەنىن تەك پايعامبارىمىز ﷺ عانا بىلگەن. الايدا ءار ءىستى بەلگىلى ءبىر حيكمەتپەن جاراتقان اللا تاعالا ەلشىسىنە ﷺ ونى ۇمىتتىرعان.

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : أُرِيتُ لَيْلَةَ الْقَدْرِ ثُمَّ أَيْقَظَنِي بَعْضُ أَهْلِي فَنُسِّيتُهَا فَالْتَمِسُوهَا فِي الْعَشْرِ الْغَوَابِر

ءابۋ ھۇرايرادان (ر.ا.) جەتكەن حاديستە اللا ەلشىسى ﷺ: «تۇسىمدە قادىر ءتۇنى ماعان ءبىلدىرىلدى. بىراق جاقىندارىمنىڭ بىرەۋى مەنى وياتقاندا، الگى ۋاقىتتى سول مەزەت ۇمىتىپ قالدىم. ونى رامازان ايىنىڭ سوڭعى ون كۇنىنەن ىزدەڭدەر»،-دەگەن.

يبن اۋزاعي (ر.ا.) جانە سۋفيان يبن عۋياينانىڭ (ر.ا.) ريۋاياتىندا: «انت ەتەمىن، مەن قادىر ءتۇنى رامازان ايىنىڭ جيىرما جەتىسى ەكەنىن بىلەمىن، ويتكەنى راسۋلۋللاھ ﷺ بىزگە سول ءتۇنى ۇيىقتاماۋدى بۇيىرعان»،-دەلىنگەن.

جالپى العاندا بۇل حاديستەر رامازان ايىنىڭ سوڭعى ون كۇنىندە، ونىڭ ىشىندە تاق ساندى كۇندەردە، ءتىپتى ايدىڭ جيىرما جەتىسىندە دەلىنگەن. بۇل دا پەندەنىڭ اللانىڭ رازىلىعىنا جەتكىزەتىن ىستەردى ىستەۋگە، تۇندەردى ىزدەۋگە قىزىقتىرادى. الايدا مۇسىلماننىڭ تەك وسى كۇنى عانا ساۋاپتى ىستەردى ىستەپ باسقا كۇندەردى بوسقا وتكىزۋگە بولادى دەگەن ءسوز ەمەس. عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، قادىر ءتۇنىنىڭ ناقتى كۇنى بەلگىسىز بولۋىنىڭ دانالىعى، مۇسىلماندار تەك وسى كۇنگى قۇلشىلىقتارىنا عانا سەنىم ارتىپ قويماي، رامازان ايىنىڭ سوڭعى ون تۇندەرىنىڭ بارلىعىن قۇلشىلىقتا وتكىزۋلەرى ءۇشىن بۇل ءتۇندى جاسىرىپ قويعان. سوندىقتان مۇسىلمان بالاسى بارلىق كۇندەرىن وسى قادىر ءتۇنى سەكىلدى ماڭىزدى ساناپ، دۇعا-تىلەكپەن، قۇلشىلىقپەن وتكىزسە، قادىر ءتۇنىن ءدال تابۋى مۇمكىن.

ءيا، شىنىندا دا، قادىر ءتۇنى اتىنا زاتى ساي، ادامزات بالاسىنىڭ كەلەشەگى ءۇشىن اسا قادىرلى ءھام ماڭىزدى. حاق تاعالا ادام بالاسىنا شايتاننىڭ ارباۋىنا تەز كونەتىن ءناپسىنى بەرىك سىناپ، ءوزىنىڭ اسا مەيىرىمدىلىگىمەن بۇل تىعىرىقتان سىتىلىپ شىعاتىن داڭعىل جولدى دا مەڭزەگەن.  ول داڭعىل جول – قاسيەتتى قادىر ءتۇنى تاۋبەگە كەلىپ، ىقىلاستى تۇردە كەشىرىم سۇراپ، جان-تانىمەن حاققا جالبارىنىپ، بولاشاعىنا زور ءۇمىت ارتىپ، ءتاڭىرىنىڭ جاسىل باقتارى بار جۇماعىنا جەتەلەيتىن راقىم جولى. لايىم، وسى جول – بارشا ادامزاتقا ءناسىپ بولعاي!

قادىر ءتۇنى اراب تىلىنەن اۋدارعاندا (ليلةُ القدر – ءلايلاتۋل-قادىر) – قاسيەتتى

رەداكتسيا جايلى

قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ شىمكەنت قالاسى بويىنشا وكىلدىگى، شىمكەنت ورتالىق "Halifa Al-Nahaian Aqmeshiti" مەشىتى. مەكەن جايى: قر شىمكەنت قالاسى، تەمىرلان تاس جولى، ن/ز تەل: 8(7252)45-33-38

رەداكتسيانىڭ بارلىق جازباسىن كورۋ →

كوممەنتاري: